नेपाली सनातनी परम्पराअनुसार आज श्रावण शुक्ल पूर्णिमाको दिन देशभर जनै पूर्णिमा र रक्षाबन्धन पर्व श्रद्धा र उत्साहका साथ मनाइँदैछ।
आज बिहानैदेखि पशुपतिनाथ, गोकर्णेश्वर, वाग्द्वार, बद्रीकाश्रमलगायतका तीर्थस्थल र नदीकिनारमा स्नान, पूजापाठ र जनै फेर्ने भक्तजनको भीड लागेको छ। व्रतबन्ध गरिसकेका पुरुषहरूले शास्त्रोक्त विधिअनुसार ब्रह्मसूत्र (जनै) फेरेका छन्। ५४ सारा भएको जनैलाई मन, वाणी र कर्मको प्रतीक मानिन्छ, जसका नौ–नौ सरेमा ओमकारदेखि सम्पूर्ण देवतासम्मको पूजापाठ गरिन्छ। विश्वास गरिन्छ, यसले आयु, बल, बुद्धि र तेज वृद्धि गर्छ।
यसैदिन रक्षाबन्धन पर्वअन्तर्गत अभिमन्त्रित धागो (रक्षा सूत्र) नाडीमा बाँधिन्छ। धार्मिक दृष्टिले यो अनिष्टबाट बच्ने कवच हो भने सामाजिक दृष्टिले दाजुभाइ–दिदीबहिनीबीचको प्रेम, विश्वास र सुरक्षाको प्रतिज्ञाको प्रतीक हो।
नेवार समुदायमा आजको दिनलाई ‘गुंला महिनाको पुन्हि’ वा ‘गुंपुन्हि’का रूपमा मनाउने परम्परा छ। दिदीबहिनीहरूले दाजुभाइलाई क्वाँटी (नव प्रकारका अन्नको सुप) खुवाएर दीर्घायुको कामना गर्छन्। क्वाँटी सेवन आयुर्वेदिक दृष्टिले स्वास्थ्यवर्द्धक मानिन्छ।
धार्मिक आस्थासँगै आधुनिक समयमा यो पर्व आत्मशुद्धि, संयम, जिम्मेवारी र पारिवारिक एकताको सन्देश दिने माध्यमका रूपमा विकसित हुँदै गएको छ। विद्यालय र कलेजहरूमा ‘परम्परा र वैज्ञानिक सोच’ शीर्षकमा बहस, निबन्ध प्रतियोगिता हुने गरेका छन् भने सामाजिक सञ्जालमा युवापुस्ताले आधुनिक सन्देशसहित यसको प्रचार गरिरहेका छन्।
जनै पूर्णिमा र रक्षाबन्धनले धर्म, संस्कृति, आस्था र पारिवारिक प्रेमलाई एकै सूत्रमा बाँध्दै परम्परा र आधुनिकतालाई पूरक रूपमा प्रस्तुत गर्ने जीवन्त उदाहरण बनेको छ।
