सुरेश छन्त्याल
बडिगाड, बागलुङ
बडिगाड गाउँपालिका–८, खोलाखर्ककी दिलमाया पाइजा आज ३५ वर्षकी भइन्। तर उनको जीवन घडीले गनेको उमेरभन्दा धेरै पुरानो छ। दुःख, अभाव र संघर्षले उनलाई सानैदेखि समयभन्दा अघि नै बुढो बनायो।
दुई वर्षको नाबालिकै हुँदा दिलमायाको बाल्यकाल काखबाट खोसियो। बाबुआमाको माया, न्यानो काख र सुरक्षित भविष्यको अनुभूति उनले कहिल्यै पाउन सकिनन्। अरू बालबालिका आँगनमा खेल्दै, स्कुल जाँदै हुर्कँदा उनी भने जिम्मेवारी र पीडाको भारी बोकेर बाँच्न बाध्य भइन्। बाल्यकालमै जीवन कति कठोर हुन्छ भन्ने पाठ उनले सिक्नुपर्यो।
समयसँगै दुःख झन् गहिरिँदै गयो। जीवनले उनलाई भेडिगोठसम्म पुर्यायो। आज दिलमाया भेडिगोठमा खाना पकाउने काम गर्छिन्। चिसो बिहान, धुवाँले आँखा पोल्ने भान्सा, थोरै अन्न र सीमित सामग्री—यही उनको दिनचर्या हो। काम कठिन छ, पारिश्रमिक थोरै छ, तर पेट पाल्न र जीवन धान्न उनले यही कामलाई आफ्नो अन्तिम सहारा बनाएकी छन्।
आगो बाल्दै गर्दा कहिलेकाहीँ उनको मन भारी हुन्छ। धुवाँसँगै आँखा रसाउँछ, सम्झनासँगै मन पनि। उनी आफैंसँग प्रश्न गर्छिन्—यदि बाल्यकाल सुरक्षित भएको भए, यदि पढ्न पाएको भए, यदि कसैले सम्हालेको भए, आज जीवन कस्तो हुन्थ्यो होला? तर ती प्रश्नको उत्तर छैन। छ त केवल वर्तमान—हार नमानेको संघर्ष।
दिलमायाका सपनाहरू मरेका छैनन्, केवल थाकेका छन्। जीवनले धेरैपटक थकाए पनि उनले कहिल्यै आत्मसमर्पण गरिनन्। चुपचाप, कसैलाई दोष नदिई, उनी आफ्नो भाग्यसँग लडिरहेकी छन्।
दिलमायाको कथा एउटी महिलाको मात्र होइन। यो ग्रामीण नेपालका हजारौँ महिलाको साझा पीडा हो—जो सानैदेखि जिम्मेवारीको भारी बोकेर जीवनभर संघर्ष गरिरहेका छन्। न त उनीहरूको आवाज सुनिन्छ, न त पहिचान दिइन्छ। तर उनीहरूको श्रमबिनाको समाज कल्पना गर्न सकिँदैन।
आज पनि दिलमाया बिहान उठ्छिन्। आगो बाल्छिन्। खाना पकाउँछिन्। अनि फेरि जीवनसँग लड्न निस्कन्छिन्।
उनको जीवनकथाले हामी सबैलाई एउटा गहिरो प्रश्न सोधिरहेको छ—के हाम्रो समाज यस्ता दिलमायाहरूको पीडा देख्न तयार छ?
