काठमाडौं — भाद्र कृष्ण अष्टमीको पावन रात, जसलाई हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले ‘मोहरात्री’ भनेर पनि पुकार्छन्, आज भगवान् श्रीकृष्णको अवतरण दिवसका रूपमा देशभर विशेष श्रद्धा, भक्ति र उल्लासका साथ मनाइँदैछ।
पौराणिक ग्रन्थका अनुसार, द्वापर युगमा अत्याचारी कंशको कारागारमा वसुदेव र देवकीका पुत्रका रूपमा जन्मिनुभएका श्रीकृष्णको आगमन अन्याय, अत्याचार र राक्षसी प्रवृत्तिको अन्त्य गर्न भएको हो। भगवान् विष्णुको आठौँ अवतारका रूपमा अवतरित श्रीकृष्णले आफ्नो जीवनभर सत्य, धर्म र न्यायको पक्षपोषण गर्दै मानव जातिलाई कर्तव्य र सदाचारतर्फ प्रेरित गर्नुभयो।
लीला र महाभारतको महाकाव्य
बाल्यकालदेखि नै चमत्कारी कार्यका कारण प्रसिद्ध श्रीकृष्णले गोकुल र वृन्दावनमा गोप–गोपिनीहरूसँगको माया, कालिय नाग दमन, गोवर्धन पर्वत उठाएको कथा, र कंश, जरासन्ध र शिशुपालजस्ता दुष्टहरूको संहार गरेका प्रसङ्ग धार्मिक साहित्यमा जीवित छन्।
महाभारतको महायुद्धमा पाण्डवका अर्जुनलाई दिइएको उपदेश ‘श्रीमद्भागवत गीता’ आज पनि विश्वभर जीवन दर्शनको अमूल्य स्रोतका रूपमा मानिन्छ। गीता ज्ञानयोग, कर्मयोग र भक्तियोगको अद्वितीय संगम हो, जसले लाखौँको जीवनमा मार्गदर्शन दिएको छ।
यो पर्वमा भक्तजनहरूले बिहानै स्नान गरी व्रत बस्ने, मठ–मन्दिरमा गई श्रीकृष्णको पूजाआराधना गर्ने, भजन–कीर्तनमा सहभागी हुने र प्रवचन सुन्ने गर्छन्। धेरै स्थानमा भक्तजन रातभर जाग्राम बसेर श्रीकृष्णको नाम–स्मरण गर्दै धार्मिक गीत, नृत्य र कथा सुन्ने गर्छन्।
काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न मठ–मन्दिरमा आज बिहानैदेखि नै भीड लागेको छ। पाटनको मंगलबजारस्थित ऐतिहासिक कृष्ण मन्दिरमा भक्तजनहरूको लामो लाइन देखिएको छ। कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिकास्थित नवतनधाम, बूढानीलकण्ठको नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय श्रीकृष्ण भावनामृत सङ्घ (इस्कोन) मन्दिरमा विशेष पूजापाठ, झाँकी प्रदर्शन र भजनकीर्तन भइरहेका छन्।
यसैगरी, राजधानीका विभिन्न धार्मिक संघसंस्थाले रथयात्रा र शोभायात्रा निकाली श्रीकृष्णको झाँकी प्रदर्शित गर्ने परम्परा निभाइरहेका छन्।
श्रीकृष्ण जन्माष्टमी केवल धार्मिक पर्व मात्र नभई सांस्कृतिक एकता र सामूहिक उत्सवको प्रतीक पनि हो। यो दिन कुनै जात, वर्ग वा भौगोलिक सीमामा सीमित नभई सम्पूर्ण समाज एकै भावनामा बाँधिन्छ।
आजको दिनलाई श्रद्धा र भक्ति भावले मनाउनेहरूले विश्वास गर्छन्— भगवान् श्रीकृष्णको कृपा प्राप्त भएपछि जीवनमा सत्यको मार्ग प्रशस्त हुन्छ, मनमा शान्ति र समाजमा सद्भाव फैलिन्छ।
